කාන්තාව හා ඡායාරූපකරණය -2– Women and Photography

ඔන්න අපි දැන් කාන්තාව හා ඡායාරූපකරණය ගැන අපේ කතාවෙ ඉතුරු කොටස කතාතරන්නයි යන්නෙ.

අපි ගිය සතියෙ කතාකලේ මොනවද කියල ටිකක් මතක් කරගමු. කාන්තාව හා ඡායාරූපකරණය අතර තියන සම්බන්ධය මොකක්ද?, ඡායාරූපකරණයට සම්බන්ධ වෙලා ඉන්න කාන්තාවන් කවුද?, ඒ අයගෙ ඉතිහාසය මොකක්ද?, ඒ අයගෙන් ඡායාරූපකරණ ක්ෂේත‍්‍රයට වුනු දායකත්වය මොකක්ද?, ඒ අයගේ ප‍්‍රසිද්ධ නිර්මාණ මොනවාද?, කියන එක තමයි අපි කතා කලේ. ඡායාරූපකරණයෙ ඉතිහාසය අවුස්සල බලත්දි අපි හොයාගත්තා ඡායාරූපකරණය ආරම්භවුනේ යුරෝපයේ කාර්මික විප්ලවය සිදුවුනු කාලේ ඇතිවුනු තාක්ෂණික දියුනුවත් එක්ක කියල. එ වගේම යුරෝපයේ කාන්තාව ගැන තිබුනු පසුගාමී අදහසුත් කාන්තාව හා ඡායාරූපකරණය අතර සම්බන්ධයට බලපෑව බව අපි කතා කලා. මේ අදහස් 60 දශකයේදී වෙනස් වෙන්න පටන් ගන්නවා කියන තැනින් තමයි අපි කතාව නතර කලේ. අද එතැන ඉදල …..

ඡායාරූපය – ලානා ස්ලෙසික්

60 දශකය කියල කියන්නෙ මුළු ලෝකයේම විශාල වෙනස්කම් සිදුවුනු දශකයක්. ඒ කියන්නෙ විප්ලවීය දශකයක්. සමහර විද්වතුන් කියනව ලෝකයේ සැබෑ විප්ලවය සිදුවුනේ මේ කාලයේදී කියල. ප‍්‍රංශයේ සිදුවුනු විප්ලවයට, රුසියාවේ සිදුවුනු විප්ලවයට, වඩා 60 දශකයේ ඇතිවුනු විප්ලවය ලෝකයේ මිනිස්සු සිතන පතන විදිය වෙනස් කරන්න විශාල බලපෑමක් කරා කියල තමයි ඔවුන් කියන්නෙ. ඒත් කලින් විප්ලව වල වැදගත්කමත් අපි අමතක කරන්න හොද නැහැ. කොහොමටත් මුලින් සදහන් කල විප්ලව ගොඩක් යුරෝපීය කලාපයේ සහ යුරෝපයේ සිතුම් පැතුම් මත පදනම් වෙලා ඇතිවුනු විප්ලවයන්. ඒනිසාම, ඒ විප්ලවයන් යුරෝපයේ සංවර්ධනයේම තවත් එක් ඉදිරි පියවරක් විදියට තමයි සැලකෙන්නෙ.

විප්ලවය ගැන කතා කරපු කාල් මාක්ස් කියන චින්තකයා පවා විශ්වාස කලේ යුරෝපයේ තමයි විප්ලව සිදුවෙන්න ඉඩකඩ තියෙන්නෙ  කියල. මොකද, වහල් යුගය, වැඩවසම් යුගය, ධනවාදී යුගය, සමාජවාදී යුගය කියල මානව සමාජය පිළිවෙලට වර්ධනය වෙමින් එන බව තමයි එයා හිතුවෙ. ඒකත් ඉතින් එක පැත්තකින් බැලූවම අපේ රටේ ග‍්‍රීස් ගහේ නගිනව වගේ වැඩක් . යට ඉදං පිලිවෙළට ග‍්‍රීස් අයින් කරන් එන්න  ඕනෙ කොඩිය ගන්නනම්. ඉතින් පල්ලේහා ඉන්න එකාගේ බෙල්ල කඩල ගියත් කරන්න දෙයක් නෑ. කොඩිය ගැන හිතල ඒක අමතක කරන්න වෙනව.

සමාජවාදී විප්ලවයට එනකොට ධනවාදීයුගය අනිවාර්යයෙන් පහුකරල එන්න වෙන නිසා යුරෝපීය ජාතිකයන් යටත්විජිත යුගයෙදී කරපු ගොඩක් විනාශකාරී ක‍්‍රියාවන් දැඩි විදියට විවේචනය කරන්න කාල් මාක්ස්ටත් බැරිවුනා. ඉන්දියාව වගේ රටවල් ගැන කාල් මාක්ස්ගේ ඇනුම අඩු නිසා හේගල් කියන දාර්ශනිකයගේ පෙරදිගට ඉතිහාසයක් නෑ කියන අදහස මාක්ස් විශ්වාස කලා කියල හාර්ඞ් සහ නෙග්රි කියන විද්වත්තුන් දෙන්න කියනව. කොහොමටත් අපිට වගේ මාක්ස්ට ඒ කාලෙ අන්තර්ජාල පහසුකම් තිබ්බෙත් නෑනෙ අවශ්‍ය වුන ගමන් ඉන්දියාව කියල ටයිප් කරල සර්ච් කරල බලන්න. මනුස්සයත් අමාරුවෙන්නෙ ජීවත් වුනේ. එහෙම ඉදල ඔච්චර හරි දෙයක් කරපු එක කොචචර එකක්ද එක පැත්තකින්.

60 දශකයේ සිදුවුනු විප්ලවයෙ වැදගත් දේවල් මොනවද කියල අපි දැන් බලමු. මේ විප්ලවය තනි වසරක හෝ එක රටක සිදුවුනු විප්ලවයක් නෙමෙයි. ඒක රටවල් ගනනාවක් තුළ, වසර ගනනාවක් පුරා ඇදුනු සමාජ අරගල ගනනාවක එකතුවක්. ලංකාවේ පවා 60 දශකය කියන්නේ විප්ලවවාදී අදහස්, සංවාද හා කණ්ඩායම් ගනනාවක් නිර්මාණ වූ දශකයක්. ඒ විතරක්ද? ලංකාවේ ජනප‍්‍රිය සංගීතයේ ආරම්භය සිදු වෙන්නෙත් මේ කාලෙමයි. සුපර් ගෝල්ඩන් චයිම්ස්, ලා බම්බාස්, මූන්ස්ටෝන්ස් ඔක්කොම පටන් ගන්නෙ මේ කාලයෙ.

ක්ලැරන්ස් විජේර්ධන ඇතුළු ගායකයින්

(ඡායාරූපය-නොදනී)

ලෝකය පුරාමත් එහෙමයි. මෙම විප්ලවයෙ බලපෑම් ගොඩක් තිබ්බ. අධිපති යුරෝපීය අදහස් වලට විකල්පව වෙනත් අදහස් පද්ධතීන් ගනනාවක් ඇතිවීම, විවිධ ජීවන ආකාරයන් ගණනාවකට පිළිගැනීම ලැබීම, කළු මිනිස්සුන්, කාන්තාවන්,  වෙනත් ආන්තික ජනකන්ඩායම් තමන්ගේ අයිතිවාසිකම් වෙනුවෙන් සංවිධානය වී අරගල කිරීම, කළු මිනිස්සුන්ගේ රොක් සංගීතය, ඉන්දියානු සංගීතය, ලතින් ඇමෙරිකානු සංගීතය වැනි සාමාන්‍ය මිනිස්සුන්ගේ විවිධ ජනප‍්‍රිය කලා මාධ්‍යයන්ට පිළිගැනීමක් ලැබීම, යුරෝපීය නොවන රටවල් ගනනාවක  විවිධ ආකාරයේ විප්ලවීය ව්‍යාපාර රාශියක් බිහිවීම මේ දේවල් වලින් කිහිපයක්. කෙටියෙන් කියනවනම් යුරෝපීය නූතනවාදී චින්තන සම්ප‍්‍රදාය අභියෝගයට ලක් කිරීම තමයි මේ විප්ලවයේන් සිදුවුනු ප‍්‍රධාන දේ කියල එම්මෑනුවෙල් වොලන්ස්ටීන් කියන සමාජ විද්‍යාඥය පවසනව.

රවි ශන්කර් 1969 වසරෙ ඇමෙරිකාවෙ වුඩ්ස්ටොක් සංගීත ප‍්‍රසංගයෙදී

(ඡායාරූපය-නොදනී)

කොහොම වුනත් අද 60 දශකය කියල කියත්දි හැමෝටම මතක් වෙන්නේ පොප් සංගීතය, හිපි සංස්කෘතිය, නිදහස් ලිංගිකත්වය වගේ දේවල්. ඒ වගේම මෙම උප සංස්කෘතික ධාරාවන් පස්සේ කාලයක වානිජකරණය වුන නිසා 60 දශකයේ විප්ලවයේ වැදගත් කමත් ඉවරයි කියල සමහරු හිතනව. ඒත් 60 දශකයේ සිදුවුනු විශාල සමාජ විපර්යාසයේ මෙම උපසංස්කෘතීන් කියල කියන්නෙ එක් ධාරාවක් විතරයි.  ඕනෑම සමාජ විප්ලවයක් සිදුවන කාලවල් වල උපසංස්කෘතීන් නිර්මාණය වෙන බවත් පසුව ඒවා වෙනත් දේ බවට පත් වෙන බවත් මේ ගැන අදහස් දක්වන විද්වතුන් පවසනව. රුසියානු විප්ලවය සමයෙත් නිදහස් ආලය වැනි උප සංස්කෘතීක ධාරාවන් ඇති වෙලා තියෙනව. කොහොමටත් 60 දශකයේ ඇතිවුනු විප්ලවය බටහිර දෙයක් විදියට දක්වන එකත්, ඒ කාලයේ ලතින් ඇමරිකාවේ, ආසියාවේ, අප‍්‍රිකාවේ සිදුවුනු දේවල් මකාදමන එකත් අද බහුලව සිදුවෙන දෙයක්.

1962 වසරේ ජයග‍්‍රහනය කල ඇල්ජීරියානු නිදහස් සටන සැමරීමට වසර 40ට පසු පළමුවරට පැමිනෙන ප‍්‍රංශ ජනාධිපති ජාක් ෆිරාක් පිලිගන්නා
ඇල්ජීරියානු ළමයි

(Photo by Pascal Le Segretain/Getty Images)

ඉතින් මෙහෙම ගියොත් මෙකත් මැක්කගෙ කතාව වගේ වෙනව. ඒක හින්ද අපි ආයෙක් යමු ඡායාරූපකරනය පැතතට. 60 දශකයේ සිදුවුනු විප්ලවය ඡායාරූපකරනයට බලපෑවෙ කොහොමද? ඡායාරූපකරණය යුරෝපයේ ආරම්භ වුනු නිසාම එ්කාලයේ යුරෝපයෙ තිබුනු සමාජ ආකල්පත් ඡායාරූපකරණයට ඇතුල් වෙනව කියල අපි පළවෙනි පෝස්ට් එකේදි කිව්වනෙ. ඉතින් 60 දශකයේදී යුරෝපයේ අධිපති අදහස් වලට අභියෝගය එල්ල වෙත්දී ඡායාරූපකරණට ඇතුළුවුනු මෙම සමාජ ආකල්පයනුත් අභියෝගයට ලක්වීම අනිවාර්යයක්.

ඡායාරූපකරණය කියන්නෙ මුල්කාලයෙ ඉදල කොහොමටත් දෙකේ පන්තියට දාලා තිබ්බ කලාවක්නෙ. ඡායාරූපකරණය ආරම්භවුන කාලයේ පටන් ඡායාරූප නිර්මාණකරනයේ යෙදුන අය චිත‍්‍ර කාලාවේදී වගේම විවිධ විධික‍්‍රමයන් පාවිච්චි කලා. විත‍්‍රකලාවේ තිබුනු සංකලණය, රාමුගත කිරීම, පර්යාවලෝකණය වගේ තාක්ෂණික ගුණාංගයනුත් භූමි දර්ශන, ආලේඛන, ප‍්‍රභේදන දර්ශන වගේ විවිධ විශය පථයනුත් ඡායාරූපකණය තුළ මුල ඉදලම තිබුන. ඒත් චිත‍්‍ර කලාවේ ආධිපත්‍යයට ලංවෙන්නවත් හැකියාවක් ඡායාරූපකරණයට තිබුනෙ නැහැ.

ඔයාට තියෙන්නෙ ක්ලික් කරන්න විතරයි, ඉතිරි ටික ඔක්කොම අපි කරන්නම් කියල ආපු මුල්ම කොඩැක් කැමරා හැමෝම පාවිච්චි කරන්න ගත්තම ඒක කලාවක් වෙන්නෙ කොහොමද? මේක තමයි ඡායාරූපකරණය ගැන තිබුනු අදහස. මේ නිසා ගොඩක් අය ඡායාරූපකරණය චිත‍්‍ර කලාව වගේ සම්භාව්‍ය කලාවන්ගේ ගණයට අයිති කලාවක් කියල සැලකුවෙ නෑ. ඒත් 60 දශකයේ සම්භාව්‍ය යුරෝපීය කලාවන්ගේ ආධිපත්‍යය අභියෝගයට ලක්වීම ඡායාරූපකරණය  කලාවක් ලෙස පිලිගැනීමට විශාල බලපෑමක් කරනව.

ඇන්ඩි වෝහෝල්

(ඡායාරූපය-නොදනී)

60 දශකය තුළ ජනප‍්‍රිය කලාව (Pop Art) සහ සංකල්පීය කලාව (Conceptual Art) කියල කලා ධාරාවන් දෙකක් ඇති වෙනව. මේ කලා ධාරාවේ සිටපු අය තමන්ගේ කලා නිර්මාණකරනය සඳහා සඳහා ඡායාරූපකරණය විශාල වශයෙන් උපයෝගී කර ගන්නව. ජනප‍්‍රිය කලාවේ ප‍්‍රධාන කලාකරුවෙක් වෙන ඇන්ඩි වෝහෝල් කියන කලා කරුවගේ නිර්මාණ මෙතනදී උදාහරණ ලෙස දක්වන්න පුළුවන්. ඒ වගේම කලාවේ පැවති පැරණි මූලධර්මයන් ප‍්‍රශ්න කිරීමට සහ විවිධ පර්යේෂණාත්මක අත්හදාබැලීම් කිරිමට ඡායාරූපකරණය මේ යුගයේදී යොදා ගැනෙනව. මේවගේ අවසාන ප‍්‍රතිඵලය තමයි මේ තරම් කාලයක් කලා ක්ෂේත‍්‍රයේ කොනක සැගවිල තිබුනු ඡායාරූපකරණය දැලි අළු ගසාදාල කලාවක් විදියට ප‍්‍රධාන කතාබහට ඇතුළු වෙන එක.

කාන්තාවන් හා ඡායාරූපකරණය අතර ඇති සම්බන්ධයට සිදුවුනු මේ වෙනස්කම් බලපෑවෙ කොහොමද කියන එක ඊලග පෝස්ට් එකේදී බලමු?

ජීවන කාච

විස්තර ලබාගත් පොත් -

Janus, Elizabeth. Veronica’s Revenge:Contemporary Perspectives on Photography.  Germany: Steidl,1998.

Hardt, Michael. Negri, Antonio. Empire. London:Harvard, 2000.

Wallerstein, Immanuel. Geopolitics and Geoculture:Essays on the Changing World-System. New York:Cambridge, 1991